Hout stoken staat gelijk aan gezelligheid. Een open haard in huis geeft sfeer in huis. Net als een vuurkorf of barbecue buiten. Wat vaak vergeten wordt is dat hout stoken ook voor overlast kan zorgen en dat het niet gezond is. Daarom adviseert de gemeente om niet op hout te (gaan) stoken.
Maar als je een houtkachel hebt, is er een juiste manier van stoken die overlast en gezondheidsproblemen kan voorkomen? Kortom; hoe stook ik zo veilig mogelijk voor mijzelf én voor anderen?
Nadelen van hout stoken
Er zitten veel gezondheidsnadelen aan het stoken van hout. Als je hout verbrandt komen er schadelijke stoffen vrij als: fijnstof, kankerverwekkende koolwaterstoffen (PAK’s), benzeen en koolmonoxide*. Op korte of lange termijn kunnen deze stoffen tot gezondheidsklachten leiden. Als je gezond bent, merk je hier misschien niet direct iets van op de korte termijn. Maar mensen met een luchtwegaandoening, hart- en vaatziekte, ouderen en kinderen kunnen wel direct klachten krijgen bij het stoken van hout. Naast gezondheidsproblemen kan het stoken van hout ook voor geuroverlast in de buurt zorgen.
Kan ik veilig stoken?
Om maar direct antwoord te geven op deze vraag: niet 100%. Rook is nou eenmaal slecht voor de gezondheid. Wel kun je zo veilig mogelijk stoken om de uitstoot van rook te beperken. Hieronder geven wij daarom enkele belangrijke en handige tips!
Hoe stook ik zo veilig mogelijk?
Je kunt overlast voor anderen en jezelf zoveel mogelijk beperken door je te houden aan de volgende tips:
1- Let op het formaat van de kachel en ruimte
Ga je een kachel aanschaffen? Let dan goed op de volgende dingen: neem bij voorkeur een kachel met een hoog rendement en, bijvoorbeeld, een ingebouwde naverbrander of katalysator. Deze branden veel schoner dan andere kachels.
Kijk daarnaast goed naar het formaat van jouw kachel en hoe groot de ruimte is die je wilt verwarmen. Vaak is een kachel te groot voor de ruimte die verwarmd moet worden. Bij maar even stoken wordt de ruimte al snel te warm. Vervolgend moet je dan het vuur gaan smoren, het hout verbrandt niet helemaal en er komen daardoor veel meer schadelijke stoffen vrij. Wil je weten of je kachel te groot is? Vraag dan een installateur om naar jouw kachel te komen kijken en advies te geven.
2- Stem de schoorsteen en rookkanaal goed af op de haard/kachel.
Een schoorsteen moet voldoen aan de eisen in het bouwbesluit. Want met een goed afgestemde en geïsoleerde schoorsteen en rookkanaal worden de rookgassen op de juiste manier afgevoerd. Dit is heel belangrijk voor je eigen gezondheid. Ook kan het schoorsteenbranden voorkomen. Een rookkanaal dat te kort is, of te dicht bij andere panden geplaatst is, kan overlast veroorzaken. Heb je een regenkap op jouw rookkanaal? Dat kan ervoor zorgen dat de rook zich niet goed kan verspreiden. Voor de meeste situaties geldt dat de hoogte van de nok bepalend is voor de hoogte van de schoorsteen en dat de schoorsteen enige afstand boven de nok uit moet steken. Bij een nieuw te bouwen schoorsteen kun je het beste de regels toetsen bij de gemeente waarin je woont.
3- Laat één keer per jaar de schoorsteen vegen.
Als je regelmatig je schoonsteen laat vegen voorkom je veel problemen. Minimaal één keer per jaar verkleint al de kans op een schoorsteenbrand.
4- Gebruik aanmaakblokjes en kleine houtjes.
Het is niet goed en gevaarlijk om het vuur aan te maken met brandbare vloeistoffen (bijvoorbeeld spiritus). De beste methode is om te beginnen met dik hout op as. Daarop leg je dan losse houtjes en aanmaakblokjes. Dit steek je aan. Deze manier van stoken heet de Zwitserse methode. Op internet kunt je ook instructiefilmpjes vinden van deze methode. Stapel hout altijd losjes, zodat de lucht er goed bij kan. Verder adviseren wij om de vulinstructies van de kachelleverancier of fabrikant te volgen.
5- Stook alleen droog, onbehandeld hout.
Het beste hout dat je kunt stoken is gekloofd hout, dat minimaal twee jaar buiten onder een afdak heeft liggen drogen. Het hout mag niet te dik zijn (maximaal 7 cm). Je herkent droog hout aan scheuren en loszittende schors. Het vochtpercentage moet kleiner dan 20% zijn. Er zijn speciale meters te koop om dit te meten.
Waarom is het niet goed om ‘vochtig’ hout te stoken? Het stoken van dit hout zorgt ervoor dat het hout niet helemaal verbrandt. Bovendien geeft vochtig hout veel minder warmte af en leidt het stoken van nat hout eerder tot roetaanslag en schoorsteenbranden.
Het verbranden van afval is in Nederland wettelijk verboden. Verbrand geen materialen zoals sloophout, multiplex en spaanplaat, plastic, papier, karton en textiel. Bij verbranding van dergelijke materialen kunnen (zeer) schadelijke stoffen vrijkomen, zoals chloorverbindingen, PAK’s en zware metalen. Stook dus ook geen hout dat geverfd, gebeitst of geïmpregneerd is.
6- Stook niet bij windstil of mistig weer.
Is het windstil of mistig? Rookgassen blijven dan om het huis hangen. Dit is schadelijk voor je eigen gezondheid en die van de buren. Wil je hier meer over weten of twijfel je over het weer? Kijk dan even op de Stookwijzer.
7- Zorg voor voldoende frisse lucht in de ruimte waar gestookt wordt.
Bij het stoken van hout komen dus schadelijke stoffen vrij, dat kun je niet voorkomen. Bovendien verbruikt een open haard veel zuurstof. Een (dichte) houtkachel verbruikt veel minder zuurstof dan een open haard. Zorg altijd voor voldoende frisse lucht tijdens het stoken door een raam of deur op een kier te zetten. Een kachel die zijn verbrandingslucht van buiten haalt (dit heet een gesloten systeem) is de veiligste keuze.
8- Zorg voor volledige luchttoevoer.
Zet de uitlaatklep naar de schoorsteen volledig open als je begint met stoken. Goede houtkachels hebben ook regelbare kleppen. Hiermee kan de luchttoevoer geregeld worden. Zet ook deze kleppen volledig open tijdens het stoken. Wordt het vuur te heet, voeg dan minder brandstof toe in plaats van het minderen van de luchttoevoer. Met een open haard kun je de luchttoevoer niet regelen.
9- Controleer regelmatig zelf of u goed stookt.
Je kunt heel eenvoudig zelf controleren of je goed stookt. Hoe? Loop even naar buiten om de kleur van de rook uit de schoorsteen te controleren. Kleurloze (witte) rook betekent een goede verbranding. Is de rook gekleurd? Dan verbrandt het hout niet goed genoeg. De vlam in de houtkachel moet heldergeel zijn en niet onrustig flakkeren. Een oranje, onregelmatige vlam geeft aan dat het hout niet helemaal verbrandt. Verbeter bij donkere rook of oranje vlammen de luchttoevoer.
10- Laat een houtvuur vanzelf uitbranden.
Als je een houtvuur tempert door de luchttoevoer te verminderen, komen veel schadelijke stoffen vrij. Laat het vuur daarom altijd vanzelf uitbranden.
11- Rust de kachel uit met een katalysator of elektrostatisch filter
Tegenwoordig zijn er verschillende handige middelen om de uitstoot van schadelijke stoffen uit houtkachels te verminderen. Zo reduceert een katalysator de uitstoot van deze stoffen die vrijkomen door nabranding in de kachel. Door een katalysator worden met name koolwaterstoffen, koolmonoxide en fijne deeltjes, zoals roet en teer, verwijderd. Ook vermindert het gebruik van een katalysator de overlast van geur van hout stoken. De katalysator kan bovendien positief bijdragen aan het rendement van de kachel.
Er bestaat ook een elektrostatisch filter (veelal afgekort als ESP) voor in houtkachels. Deze kan vaste deeltjes, dat wil zeggen roet, organisch – en mineraal fijnstof, uit houtrook afgescheiden. Dit doet het filter door deze deeltjes een elektrostatische lading te geven voordat de rook de schoorsteen verlaat. Het filter zit niet letterlijk in de kachel, maar wordt bovenop de schoorsteen geplaatst. De eisen voor het plaatsen van zo’n filter zijn wel beperkt; zo moet er voldoende diameter zijn (>15 cm) en ongeveer 1,5 meter inbouwhoogte. Filters kunnen ook in de schoorsteenpijp worden ingebouwd, daarvoor is 30 cm beschikbare hoogte voldoende.
Overlast?
Stoken jouw buren en heb je daar last van? Ga dan in gesprek met degene die hout stookt. Kijk of je samen afspraken kunt maken om de overlast te verminderen.
Ook is het handig om eens het stappenplan van Milieu Centraal te bekijken.
*Kijk voor meer informatie over schadelijke stoffen bij houtrook op de website van het RIVM en het Longfonds.